چهار هفته‌ی اول بارداری شاید آرام‌ترین هفته‌ها به نظر برسند، چون تقریباً هیچ‌چیز دیده یا حس نمی‌شود؛ اما در درون بدن، یکی از شگفت‌انگیزترین مراحل زندگی در حال رخ دادن است. در این مطلب مرحله‌به‌مرحله می‌بینیم از لقاح تا لانه‌گزینی چه اتفاقی می‌افتد.
هفته‌ی بارداری با سن جنین یکی نیست
سن بارداری پزشکی از نخستین روز آخرین قاعدگی محاسبه می‌شود؛ بنابراین هفته‌های اول با زمان لقاح یکسان نیستند. در واقع لقاح معمولاً حدود دو هفته پس از شروع آخرین قاعدگی اتفاق می‌افتد. پس وقتی در پایان هفته‌ی چهارم بارداری هستید، جنین حدود دو هفته عمر دارد. دانستن این نکته کمک می‌کند عددهایی را که در برگه‌ی سونوگرافی یا مطالب مختلف می‌بینید درست بفهمید.
از لقاح تا رسیدن به رحم
پس از لقاح، سلول تخم به‌سرعت تقسیم می‌شود: یک سلول دو سلول می‌شود، دو سلول چهار سلول، و همین‌طور ادامه پیدا می‌کند. این مجموعه‌ی سلولی در همان حال در لوله‌ی رحمی به سمت رحم حرکت می‌کند. این سفر چند روز طول می‌کشد و در پایان آن، مجموعه‌ی سلولی آماده‌ی جای گرفتن در دیواره‌ی رحم است.
لانه‌گزینی و پایه‌های جفت
پس از رسیدن به رحم، لانه‌گزینی در آندومتر، یعنی لایه‌ی داخلی رحم، آغاز می‌شود. از همین زمان ساختارهایی شکل می‌گیرند که بعدها در تشکیل جفت و ارتباط مادر و جنین نقش دارند. جفت همان عضوی است که در ماه‌های بعد اکسیژن و مواد مغذی را به جنین می‌رساند. بدن مادر هم در این مرحله شروع به ساختن هورمون بارداری می‌کند؛ هورمونی که تست بارداری را مثبت می‌کند.
پایه‌های ساختارهای اصلی بدن
در همین دوره، پایه‌های ساختارهای اصلی بدن گذاشته می‌شوند. سلول‌ها کم‌کم به گروه‌هایی تقسیم می‌شوند که هرکدام مسیر متفاوتی خواهند داشت: گروهی بعدها دستگاه عصبی و پوست را می‌سازند، گروهی عضلات، استخوان‌ها و قلب را، و گروهی دستگاه گوارش را.
در این مرحله هنوز نمی‌توان ظاهر جنین را مانند یک نوزاد تصور کرد. بخش بزرگی از داستان، سازمان‌دهی سلولی و شکل‌گیری ساختارهای اولیه است؛ روندی که در هفته‌های بعد با سرعت زیادی ادامه پیدا می‌کند.
اندازه‌ی جنین در پایان هفته‌ی چهارم
در پایان هفته‌ی چهارم، جنین تقریباً یک میلی‌متر است؛ کمی بیشتر از یک دانه‌ی خشخاش. این مقایسه فقط برای تصور بهتر است و جای اندازه‌گیری پزشکی را نمی‌گیرد. در این هفته‌ها معمولاً هنوز چیزی در سونوگرافی دیده نمی‌شود و این کاملاً طبیعی است.
این مرحله برای شما یعنی چه
- هنوز چیزی حس نمی‌کنید و این کاملاً طبیعی است.
- چون پایه‌های ساختارهای اصلی در همین هفته‌ها گذاشته می‌شود، هیچ دارو یا مکملی را بدون نظر پزشک شروع یا قطع نکنید.
- تاریخ آخرین قاعدگی را یادداشت کنید؛ سن بارداری و همه‌ی زمان‌بندی‌های بعدی از روی آن حساب می‌شود.
- دخانیات، الکل و محیط‌های پر دود را کنار بگذارید؛ این هفته‌ها برای رشد اولیه اهمیت زیادی دارند.
- اگر پیش از دانستن بارداری دارویی مصرف کرده‌اید یا عکس‌برداری انجام داده‌اید، نگرانی‌تان را با پزشک یا ماما مطرح کنید؛ سراغ حدس و گمان نروید.
اینکه بدن مادر در همین هفته‌ها چه تغییراتی را تجربه می‌کند، در مطلب شروع بارداری؛ بدن شما چه تغییری می‌کند آمده است.
هفته‌به‌هفته در زیَسمون
اگر تاریخ تقریبی زایمان را در زیَسمون ثبت کنید، داشبورد هر روز هفته‌ی بارداری و اندازه‌ی تقریبی جنین را با یک مقایسه‌ی ساده نشان می‌دهد؛ از دانه‌ی خشخاش این هفته‌ها تا ماه‌های پایانی. این‌طور، بدون جست‌وجو در منابع پراکنده، همیشه می‌دانید در کدام مرحله هستید.
در هفته‌های ۵ تا ۸ رشد سرعت می‌گیرد و قلب، مغز و جوانه‌های دست و پا شکل می‌گیرند؛ ادامه‌ی این مسیر را در مطلب رشد جنین در هفته‌های ۵ تا ۸ بخوانید.
این مطلب آموزشی است و جایگزین ارزیابی پزشک یا ماما نیست. زمان‌بندی مراقبت، آزمایش و سونوگرافی باید با شرایط فرد و دستورالعمل محل مراقبت هماهنگ شود.
منابع: NHS · سازمان جهانی بهداشت
