هفته‌های ۵ تا ۸ از فعال‌ترین دوره‌های رشد جنینی هستند. در همین چهار هفته، مجموعه‌ای از سلول‌ها به موجودی با سر، قلب در حال کار و جوانه‌های دست و پا تبدیل می‌شود. به همین دلیل پزشکان این هفته‌ها را دوره‌ی مهم شکل‌گیری اندام‌ها می‌دانند.
مغز و نخاع
ساختار عصبی اولیه در همین هفته‌ها شکل می‌گیرد: ابتدا به شکل یک لوله‌ی کوچک که بعدها مغز و نخاع از آن ساخته می‌شوند. بسته شدن این لوله در همین هفته‌ها اتفاق می‌افتد و روند پیچیده‌ی تبدیل آن به مغز و نخاع آغاز می‌شود. یکی از دلایلی که مصرف اسید فولیک از پیش از بارداری یا ابتدای آن توصیه می‌شود، حمایت از همین مرحله است؛ نوع و مقدار آن را پزشک یا ماما تعیین می‌کند.
قلب و گردش خون
ساختار قلب و گردش خون هم در حال شکل‌گیری و تکامل است. قلب کوچک جنین در همین دوره شروع به فعالیت می‌کند. در بررسی پزشکی ممکن است فعالیت قلبی در زمان مناسب دیده یا ثبت شود، اما زمان مشاهده‌ی آن به سن واقعی بارداری و نوع سونوگرافی بستگی دارد. اگر در سونوگرافی اول چیزی دیده نشد، پزشک معمولاً چند روز بعد دوباره بررسی می‌کند؛ این اتفاق همیشه معنای بدی ندارد.
کیسه‌ی زرده و جفت در حال شکل‌گیری
در این هفته‌ها، جفت هنوز کامل نشده است. در این فاصله، ساختار کوچکی به نام کیسه‌ی زرده در تغذیه و خون‌سازی اولیه‌ی جنین نقش دارد و گاهی در سونوگرافی‌های اول هم دیده می‌شود. جفت در هفته‌های بعد کم‌کم کامل می‌شود و وظیفه‌ی رساندن اکسیژن و مواد مغذی را به عهده می‌گیرد. دیده شدن کیسه‌ی زرده در سونوگرافی این هفته‌ها معمولاً نشانه‌ی عادی از روند رشد است؛ تفسیرش را به پزشک بسپارید.
جوانه‌های دست و پا و شکل چهره
در این هفته‌ها جوانه‌های کوچک دست و پا ظاهر می‌شوند و کم‌کم بلندتر می‌شوند. تا پایان هفته‌ی هشتم، نشانه‌های انگشت‌ها پیدا می‌شود. ساختارهای اولیه‌ی چشم‌ها، گوش‌ها و بینی هم در حال شکل‌گیری‌اند و شکل کلی بدن مشخص‌تر می‌شود.
اندازه‌ی جنین در این هفته‌ها
جنین در این چهار هفته چند برابر بزرگ می‌شود: از اندازه‌ی حدود یک دانه‌ی کنجد در هفته‌ی پنجم تا حدود یک و نیم سانتی‌متر، به اندازه‌ی یک دانه‌ی تمشک، در پایان هفته‌ی هشتم. مقایسه‌ی اندازه‌ی جنین با میوه‌ها فقط ابزار آموزشی است و نباید جای اندازه‌گیری پزشکی را بگیرد. عددی که پزشک در سونوگرافی ثبت می‌کند، برای تعیین دقیق سن بارداری به کار می‌رود.
چند نکته‌ی کم‌گفته‌شده
- زمان دیده شدن فعالیت قلبی به سن دقیق بارداری و نوع سونوگرافی بستگی دارد؛ دیرتر دیده شدن همیشه معنای بدی ندارد.
- سونوگرافی زودهنگام معمولاً برای تعیین دقیق‌تر سن بارداری انجام می‌شود، نه برای دیدن ظاهر جنین.
- مقایسه‌ی تجربه‌تان با دیگران در این هفته‌ها معمولاً فقط اضطراب اضافه می‌سازد.
این هفته‌ها برای شما یعنی چه
چون ساختارهای اصلی بدن در همین دوره شکل می‌گیرند، مراقبت‌های ساده اهمیت بیشتری دارند:
- هیچ دارو، مکمل یا داروی گیاهی را بدون نظر پزشک یا ماما شروع یا قطع نکنید.
- از دخانیات، الکل و محیط‌های پر دود دوری کنید.
- اگر قرار است عکس‌برداری یا درمانی انجام دهید، حتماً به پزشک بگویید باردار هستید.
- در اولین ملاقات بارداری، که معمولاً بین هفته‌ی ۶ تا ۱۰ است، شرکت کنید.
تهوع و خستگی هم در همین هفته‌ها برای بسیاری از مادران شروع می‌شود؛ مطلب تهوع و خستگی اوایل بارداری راهکارهای عملی را جمع کرده است. همسرتان هم می‌تواند با مطلب پدر چطور واقعاً کمک کند کنارتان باشد.
هفته‌به‌هفته در زیَسمون
با ثبت تاریخ تقریبی زایمان در زیَسمون، داشبورد هر روز هفته‌ی بارداری و اندازه‌ی تقریبی جنین را نشان می‌دهد؛ از دانه‌ی کنجد این هفته‌ها تا ماه‌های پایانی. مطالب مجله هم به‌طور خودکار مخصوص همان ماه شما پیشنهاد می‌شوند.
اگر مطلب قبلی را نخوانده‌اید، ببینید در هفته‌های ۱ تا ۴ چه گذشت.
این مطلب آموزشی است و جایگزین ارزیابی پزشک یا ماما نیست. زمان‌بندی مراقبت، آزمایش و سونوگرافی باید با شرایط فرد و دستورالعمل محل مراقبت هماهنگ شود.
منابع: NHS · سازمان جهانی بهداشت
